KOSMICZNE WYZWANIE
Zalecana apertura na ten miesiąc:

Cel	Typ	Najkorzystniejsze fazy Księżyca (dni po nowiu)
Pola kopuł Hortensiusa i Milichiusa	Księżycowe kopuły wulkaniczne	Dzień 10 oraz 24&25

Dzięki próbkom księżycowym przywiezionym przez Armstronga, Aldrina, Collinsa i innych astronautów programu Apollo wiadomo, że większość kraterów to kratery uderzeniowe, które powstały, gdy resztki po formowaniu się Układu Słonecznego uderzały w Księżyc. Ale jeśli przyjrzeć się uważnie, wśród tych wszystkich śladów uderzeń można znaleźć bezpośrednie dowody na to, że wczesny Księżyc był też miejscem intensywnej aktywności wulkanicznej.

Jednym z najbardziej intrygujących dowodów tej aktywności są tak zwane kopuły księżycowe. Eksperci twierdzą, że lawa, która zalała gigantyczne baseny uderzeniowe, tworząc morza, które widzimy dzisiaj, miała niską lepkość. Innymi słowy, płynęła szybko ze względu na wysoką temperaturę. Jednak z pływem czasu, wraz z ochładzaniem się jądra Księżyca, wyrzucana lawa zmniejszyła swoją prędkość przepływu, a także temperaturę, co zwiększyło jej lepkość. W miarę jak nadal przepływała przez otwory odprowadzające, zdolność księżycowej lawy do odpływu zmniejszała się, tworząc w tym procesie niskie, tarczopodobne wulkany, czyli kopuły księżycowe.

Większość kopuł księżycowych tworzy małe grupy i leży w morzach księżycowych lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Typowa kopuła ma średnicę od 3 do 12 mil (od 5 do 19 kilometrów), jest okrągła lub eliptyczna i ma średnie nachylenie wynoszące zaledwie od 2° do 5°. Ze względu na to łagodne nachylenie, kopuły wulkaniczne są dobrze widoczne tylko tuż po wschodzie Słońca. Wszystkie szybko "znikają", gdy Słońce wznosi się wyżej na księżycowym niebie. Jednak gdy światło słoneczne tylko muska ich szczyty, kopuły mogą wyglądać naprawdę efektownie.

Na pierwszy rzut oka krater Hortensius wydaje się nie mieć żadnego szczególnego znaczenia. To po prostu kolejny krater uderzeniowy spośród niezliczonych innych, prawda? Bliższe przyjrzenie się pokazuje, że chociaż sam Hortensius jest raczej przeciętny, jego bezpośrednie otoczenie wcale takie nie jest. Odwiedź to miejsce, gdy światło wschodzącego Słońca muska sąsiednią równinę Mare Insularum (Morze Wysp), a dostrzeżesz aż 6 niezwykłych kopców lub wybrzuszeń na północny wschód od krateru. Pole kopuł Hortensiusa, jak się je najczęściej nazywa, tworzy najbardziej znany region z kopułami lawowymi na Księżycu.

Chociaż Hortensius ma tylko 9 mil średnicy, łatwo go zlokalizować dzięki dwóm wyraźnym kraterom po obu stronach, Kopernikowi na wschodzie (księżycowym) i Keplerowi na zachodzie (księżycowym). Ponieważ Kepler wciąż pozostaje w cieniu podczas najlepszego czasu na obserwacje pola kopuł, będziemy musieli polegać na Koperniku jako naszym przewodniku. Hortensius znajduje się tuż za południowo-zachodnią krawędzią wyraźnego układu promieni, lub pola wyrzutu, krateru Kopernik i tworzy niemal równoboczny trójkąt z większym kraterem Reinhold, leżącym również na południowy zachód od Kopernika.

Po zidentyfikowaniu Hortensiusa zmień powiększenie na 150x do 200x, lub wyższe, o ile pozwalają na to warunki, i skup swoją uwagę na obszarze na północny wschód od niego. Czy widzisz na tej płaskiej równinie 5 lub 6 "wypukłości"? Jeśli tak, przyjrzyj się uważnie, a dostrzeżesz, że pięć z tych kopuł podkreślonych jest maleńkimi kraterkami – kominami wulkanicznymi zwanymi kalderami – wyśrodkowanymi na ich szczytach. Komin szóstej kopuły musiał zostać zatkany przez lawę.

Jeśli spodobało Ci się poszukiwanie kopuł Hortensiusa, spróbuj szczęścia z inną kopułą w pobliżu krateru Milichius, również w Mare Insularum. Znana jako Milichius Pi, kopuła ta ma około 7,5 mili (12 kilometrów) średnicy. Czy widzisz również jej centralną kalderę?

Pamiętaj, że czas ma tu kluczowe znaczenie. Najlepszym momentem do ich obserwacji jest dzień po wschodzie Słońca nad kraterem Kopernik i dzień po jego zachodzie. Są to odpowiednio fazy: 10 dni po nowiu i 24 oraz 25 dni po nowiu. W obu przypadkach Słońce znajduje się nisko nad księżycowym horyzontem, co maksymalizuje widoczność łagodnej rzeźby terenu.